Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong lĩnh vực logistics. Mặc dù có nguồn lực dồi dào, thành phố vẫn chưa tận dụng được tối đa tiềm năng để xây dựng hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ và hiệu quả.
Hệ thống cảng biển: Tiềm năng chưa được khai thác
Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu hệ thống cảng biển dẫn đầu khu vực, với hai cảng chính là Cát Lái và cụm cảng Cái Mép-Thị Vải. Tuy nhiên, sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng giao thông kết nối đang cản trở sự phát triển. Các tuyến đường như Quốc lộ 51 đang quá tải, trong khi việc kết nối giữa hai cảng này chủ yếu phụ thuộc vào đường thủy nội địa.
Theo thống kê, thành phố hiện có khoảng 35.000 doanh nghiệp hoạt động trong ngành logistics, nhưng chỉ có khoảng 10% là doanh nghiệp lớn, phần còn lại chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ với vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp trong số này chỉ cung cấp những dịch vụ đơn lẻ như làm thủ tục hải quan hoặc vận tải chặng ngắn, thiếu khả năng cung cấp chuỗi dịch vụ tích hợp cần thiết cho một hệ thống logistics mạnh mẽ.
Thiếu hụt nhân sự và công nghệ
Mặc dù Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm đào tạo lớn nhất nước, nhân lực trong lĩnh vực logistics chủ yếu là lao động phổ thông, thiếu các chuyên gia quản lý và thiết kế chuỗi cung ứng có khả năng vận hành các hệ thống logistics thông minh quy mô lớn. Ông Đỗ Lý Hoài Tân từ Trường ĐH Tài chính-Marketing cho biết, hệ sinh thái logistics tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt về giao thông kết nối và năng lực quản lý nhân lực.
Chưa dừng lại ở đó, mức độ ứng dụng công nghệ số trong quản lý kho bãi và vận tải của các doanh nghiệp vẫn còn thấp. Hệ thống dữ liệu chưa được tối ưu hóa làm giảm hiệu quả trong hoạt động logistics, với chi phí vận chuyển cao và thời gian xử lý chưa hợp lý. Ông Tân nhấn mạnh rằng cần một sự nghiên cứu và đánh giá lại toàn diện về năng lực logistics của thành phố.
Thách thức về phát thải carbon và logistics bền vững
Dù thành phố đặt mục tiêu hướng tới “Net Zero” vào năm 2050, thực trạng hoạt động logistics tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Hoạt động vận tải đường bộ hiện vẫn chiếm diện tích lớn trong chuỗi cung ứng và sử dụng nhiều phương tiện cũ, dẫn đến tình trạng phát thải CO2 cao. Mô hình logistics hiện tại còn nhiều yếu tố của “logistics nâu”, tức là chưa phát triển với tiêu chí bảo vệ môi trường, trong khi yêu cầu về “logistics xanh” đang ngày càng trở nên cấp thiết.
Cần xây dựng hệ thống vận tải đa phương thức
Ông Michele D’Ercole, Chủ tịch Phòng Thương mại Italia tại Viet Nam (ICHAM), cho biết việc hoàn thành tuyến Metro số 1 là một bước đi quan trọng hướng tới một mạng lưới giao thông đô thị bền vững. Ông nhấn mạnh rằng thành phố cần mở rộng phát triển hệ thống metro và xe buýt để kết nối với các đô thị mới.
Theo ông D’Ercole, quy hoạch tổng thể thành phố nên dựa vào mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) nhằm giảm thiểu phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và giảm ùn tắc giao thông. Thành phố cần đẩy mạnh phát triển logistics đa phương thức, kết hợp đường bộ, đường sắt và đường thủy để nâng cao hiệu quả kết nối.
Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ
Các chuyên gia chỉ ra rằng để phát triển logistics bền vững, Thành phố Hồ Chí Minh cần xây dựng một hệ thống giao thông đa phương thức giúp hàng hóa được luân chuyển hiệu quả giữa các phương tiện. Đồng thời, đầu tư vào trục đường thủy nội địa cũng cần được quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh chi phí vận tải bằng đường thủy tại miền Nam chỉ bằng khoảng 30% so với đường bộ.
Ông Cao Minh Nghĩa từ Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho biết định hướng tương lai của thành phố là trở thành một đầu mối lớn về giao thông và logistics, với mục tiêu xây dựng các cụm cảng-trung tâm logistics thông minh kết nối với cảng biển Cái Mép-Thị Vải và sân bay Long Thành. Các tuyến đường bộ cao tốc và vành đai 3, 4 cũng cần được thúc đẩy để kết nối cảng biển với các khu công nghiệp xung quanh.
Việc ứng dụng công nghệ thông minh trong logistics cùng với xây dựng nền tảng số dùng chung cho toàn bộ hệ sinh thái này sẽ là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.
Tóm lại
Thành phố Hồ Chí Minh đang sở hữu nhiều tiềm năng để phát triển logistics nhưng vẫn gặp nhiều thách thức về hạ tầng, nhân sự và ứng dụng công nghệ. Để biến tiềm năng thành hiện thực, thành phố cần đẩy mạnh đầu tư vào phát triển hệ thống vận tải đa phương thức, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng công nghệ hiện đại trong quản lý logistics.
